Ảnh: Ahha

Cô Mái cho biết, để làm ra một chiếc nón lá, người thợ phải có khung nón, lá mật cật (có nguồn gốc từ Campuchia), dây cước, kim và vành (bằng tre, nứa). Các loại vật liệu này thường được thương lái phân phối. Giá một chiếc nón lá ngoài thị trường dao động từ 20.000đ - 30.000đ, nhưng người làm nón bán cho thương lái được tiền công chỉ từ 8.000đ - 10.000đ/nón, tùy loại dày, thưa. Tuy vậy, giá này được cho là cao nhất từ trước đến nay. “Làm xong, trừ chi phí, người làm nón còn lãi từ 4.000đ - 5.000đ/cái. Trung bình, cứ 30 phút, người thợ sẽ đan được một nón. Những người chưa biết nghề chỉ cần bỏ ra khoảng một giờ đồng hồ sẽ học được cách làm”, cô Mái nói. Theo cô, từ đây cho đến tháng hai, tháng ba âm lịch, nón lá sẽ được giá và hút hàng vì là mùa nắng. Các tháng mưa, giá nón bán cho thương lái giảm từ 500đ - 1.000đ/chiếc.

Cô Nguyễn Thị Mái (bìa trái) có gần 40 năm theo nghề chằm nón

Một điều khá đặc biệt là ngày trước, hầu hết trai làng đều theo nghề chằm nón. Giờ đây, họ chọn làm công nhân trong các công ty, xí nghiệp ở khu công nghiệp Đức Hòa, một phần do họ “ngượng ngùng” vì nghề này quá… nữ tính. Tuy vậy, theo khảo sát của địa phương thì người làm nón lá tập trung chủ yếu ở hai ấp của xã An Ninh Đông là An Định và An Hiệp. Xã hiện có khoảng 8.500 nhân khẩu, trong đó, người làm nón chiếm gần 1/4 dân số. Nghề này cũng đang phát triển sang các ấp khác của xã An Ninh Đông và cả xã Lộc Giang.

Chị Nguyễn Thị Rìa - ngụ ấp An Hiệp, xã An Ninh Đông chia sẻ: “Muốn có chiếc nón đẹp mắt, bán được giá thì người thợ phải chú ý từ khâu chọn lá sao cho bóng đẹp, xây vành thật đều, từng mũi kim phải thật nhỏ để đường chỉ trông sắc sảo”.

Các làng nghề phát triển, thương lái cũng ngày một đông. Chỉ tính riêng ấp An Định đã có đến gần 10 thương lái. Chị Ngô Thị Lợi, một người buôn nón lá ở đây cho biết: “Vài năm trước, chúng tôi thường phân phối nón trong các huyện lân cận như Mộc Hóa, Châu Thành. Nay, hàng còn được chuyển đi các tỉnh Tây Ninh, Bình Phước, Đồng Tháp… Nón lá Long An đạt chất lượng về độ bền và độ khéo léo nên rất được ưa chuộng”.

Nhiều người cho biết, nghề nón đã giúp họ thoát cảnh nghèo túng. Điển hình nhất có thể thấy là trường hợp của chị Phan Thị Thắm (con của cô Mái). Hồi trước, vợ chồng chị thuê đất làm ruộng, nhưng vụ mùa nào cũng thất bát. Nhờ nghề này, chị trả dần nợ và có tiền chăm lo cho hai con nhỏ ăn học. “Nghề chằm nón không cần vốn nhiều và thích hợp với người ngoài độ tuổi lao động hoặc phải chăm sóc con nhỏ, kể cả các em học sinh trong dịp hè. Họ tận dụng tất cả thời gian rảnh trong ngày để làm nón và đến mùa hàng bán chạy, được giá, họ còn làm cả ban đêm”, ông Võ Minh Dương - Phó chủ tịch xã An Ninh Đông cho biết.

Từ năm 2009 đến nay, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã An Ninh Đông đã thành lập Tổ chằm nón lá An Hiệp và được chi nhánh Ngân hàng chính sách huyện Đức Hòa hỗ trợ vốn vay để các chị phụ nữ kết hợp chăn nuôi tăng thu nhập. Nhờ vậy, nhiều bà con có cuộc sống ổn định. Có người nhờ nghề chằm nón lá mà nuôi con vào đại học. Điển hình là trường hợp của chị Phạm Thị Rem, 51 tuổi, ngụ ấp An Định. Chồng chị bỏ đi khi chị mới mang thai hai tháng. Từ đó, chị sống một mình nuôi con bằng nghề làm nón. Hiện con trai chị đang là sinh viên năm nhất Trường ĐH Luật TP.HCM.

Không ít người đã gắn bó với nghề chằm nón đến hơi thở cuối cùng. Người trong vùng vẫn kể cho nhau nghe câu chuyện về cụ bà Chín Ron, đã 90 tuổi vẫn sống bằng nghề này. Cách đây ba năm, trước khi trút hơi thở cuối cùng vì tuổi già, tay cụ vẫn còn đan nón. 

Bạch Dinh